Mehmet Zahit YILDIRIM, Dilek ARIBOĞA
Osmanlı maliye kayıtlarının tutulduğu yer defterdarlıktır. Defterdarlık, devletin bütün gelir ve giderlerinin tutulmasından ve bunların düzenli bir biçimde yönetilmesinden sorumlu müessesedir. Bugünkü anlamda Maliye Bakanlığını ifade eder. Osmanlı maliye teşkilatının başında bulunan defterdar (sonradan baş defterdar) ve onun emrinde çalışan kâtipler, her türlü mali kayıtları devletin belirlenmiş kanunlarına göre tutarlar ve bu kayıtları, gerektiğinde başvurulmak üzere defterhane denilen yerde muhafaza ederlerdi. İşte bu Osmanlı mali bürokrasisini oluşturan kâtipler zümresinin çalıştığı bürolara kalem denilmekte idi. Bu kalemlerin ve buralarda çalışan kâtiplerin sayısı, iş yükünün artması ve uzmanlaşmaya bağlı olarak yüzyıllara göre değişiklik göstermiştir. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde pek çok kurumda yaşanan bozulmalardan maliye kalemleri de etkilenmiş ve buralarda da bir takım sorunlar yaşanmıştır. Biz bu çalışmamızda maliye kalemlerinde yaşanan bozulmaların çeşitlerini ve alınan tedbirleri 217 Numaralı Ruûs Defterindeki konuyla ilgili belgelerden yola çıkarak açıklamaya çalışacağız.Ruûs Defterleri, Osmanlı Devleti’nde sancakbeyi, beylerbeyi ve vezir atamaları ile tımar sistemi ile ilgili görevlendirmeler dışında kalan atamaların kaydedildiği defterlerdir. Ayrıca yardıma muhtaç kişilere bağlanan maaşlar da yine bu defterlerin konusuydu.Çalışmamızın temelini daha önce Prof. Mehmet Zahit Yıldırım danışmanlığında yüksek lisans tezi olarak çalıştığımız 217 Numaralı Ruûs Defteri oluşturmaktadır. Bu defter diğer Ruûs defterlerinden farklı olarak gerek kurumsal nizamnameler ve gerekse bu kurumlarda zamanla meydana gelen bozulmalarla ilgili olarak çok geniş bilgiler ihtiva etmektedir. Defterdeki belgeler 1764-1893 tarihleri arasındaki dönemi kapsamakla birlikte bunların çoğunluğu II. Mahmud döneminde yoğunlaşmaktadır.