Hanife Özer
İnsanlık tarihinin temel dinamiklerinden biri olan; siyasal, sosyal, ekonomik vd. faktörlerin etkisi altında gerçekleşen göçler; sebepleri ve yapılış şekilleri bakımından türlere ayrılır. Kişilerin veya kitlelerin daha iyi koşullarda yaşamak için kendi iradeleriyle yer değiştirmesi gönüllü göçler; siyasal, sosyal, ekolojik gibi nedenlere dayanan yer değişiklikleri ise zorunlu göçlerdir. İki veya daha fazla ülke arasında bir mutabakat çerçevesinde uygulanan mübadele de zorunlu göç kategorisindedir. Uluslararası bir anlaşmaya dayanan en büyük zorunlu göçlerden biri ise 1923’te Lozan Antlaşması çerçevesinde karşılıklı uygulanan Türk–Yunan nüfus aktarımıdır. Feyza Hepçilingirler’inZesto Psomiadlı romanında da 30 Ocak 1923 tarihli Türk-Yunan Mübadele Antlaşmasının toplumsal etkileri ele alınmıştır. Siyasal tarihten ve aile tarihinden hareketle yazılan, dolayısıyla yer yer otobiyografik özellikler taşıyan romanda Monokakis ailesi üzerinden Girit Müslümanlarının, mübadele anlaşmasının öncesinde, mübadele kararı sırasında ve mübadele sonrasında yaşadıkları kaleme alınmıştır. Bu makaledeZesto Psomiromanında mübadelenin nasıl ele alındığı incelenmiştir. Yazının giriş kısmında 1923 Türk-Yunan mübadelesi hakkında genel bilgiler verilmiş, inceleme kısmında romanın olay örgüsü takip edilip “mübadele öncesi, mübadele kararının uyandırdığı yankılar, göç ve mübadele sonrasına” odaklanılarak tespit, tahlil ve değerlendirmelerde bulunulmuştur. Sonuç bölümünde ise elde edilen bulgulardan hareketle mübadele konusundaZesto Psomiromanına dair görüşler yer almaktadır.