Türkçe ve Almancada “Göz / Auge” ile Kurulmuş Deyimlerin Anlam Eşdeğerliliği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Bu çalışmada Almanca ve Türkçede “Auge” ve “göz” kavramları ile yapılan deyimlerdeki anlamsal eşdeğerliklerin karşılaştırılması amaçlanmaktadır. Çalışma nitel araştırma deseninde doküman analizi yöntemi ile yürütülmüştür. Analizi yapılan veriler “Redewendungen und sprichwörtliche Redensarten” (Duden,1992) ve “Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü” (Aksoy,1988) kitaplarından elde edilmiştir. Veri analizlerinde Eşdeğerlik sınıflandırmaları esas alınmış, Türkçe –Almanca 167 adet deyim; Almanca – Türkçe 107 adet deyim olmak üzere toplam 279 deyim “tam” (Volläquivalenz), “kısmi” (Teiläquivalenz) ve “sıfır eşdeğerlik” (Nulläquivalenz) kriterlerine göre değerlendirilmiştir. “Auge” kavramının kullanıldığı Almanca deyimlerin Türkçedeki tam eşdeğerlik oranı % 60 olurken, Türkçe göz kavramının kullanıldığı deyimlerin Almanca deyimlerdeki tam eşdeğerlik oranı %50 olmuştur. Türkçe deyimlerin sıfır eşdeğerlik oranı (% 35) Almanca deyimlere nazaran (% 22) yüksektir. Çalışmada elde edilen bulgular Türkçe deyimlerde “göz” kavramının Almancaya göre çok daha fazla kullanıldığını, tam eşdeğerlik gösteren deyimlerde göz/Auge kavramlarının evrensel fizyolojik özelliği açısından ortaklık gösterdiğini, kısmi eşdeğerlik gösteren deyimlerde göz yerine başka organların veya yapıların kullanıldığını; sıfır eşdeğerlik gösteren deyimlerde ise dini ve kültürel yapıların karşılığının olmamasının diller arasındaki uyumsuzluk oranını artırdığını göstermektedir.