Yapay Zekâ Çağında Çeviri Eğitiminin Yeniden Düşünülmesi: Makine Çevirisi Sonrası Düzenleme Yetkinliği ve Deyim Çevirisi Performansı

Bu makale, yapay zekâ destekli çeviri ve makine çevirisi sonrası düzenleme (post-editing) eğitiminin, çeviri öğrencilerinin deyim çevirisi performanslarına nasıl yansıdığını incelemektedir. Çalışma, nitel karşılaştırmalı durum çalışması deseniyle yapılandırılmıştır. Deney grubunu, makine çevirisi sonrası düzenleme ve yapay zekâ destekli çeviri derslerini tamamlamış öğrenciler; kontrol grubunu ise makine çevirisi sonrası düzenleme konusunda resmi bir eğitim almamış, yapay zekâ araçlarını yalnızca zaman zaman ve plansız biçimde kullanan öğrenciler oluşturmuştur. Her iki gruptan da mecazi, kültürel ve sabit kalıp yoğunluğu yüksek 21 deyim içeren iki kısa metni çevirmeleri istenmiştir. Veri seti; deyim yoğunluklu çeviri görevleri, açık uçlu yazılı yansıtma soruları ve yarı yapılandırılmış görüşmelerden oluşmaktadır. Tüm deyim örnekleri deyimsel eşdeğer (IEQ), birebir çeviri (LIT), kısmi metafor koruma (PMR) ve yanlış/eksik çeviri (MIS) stratejilerine göre kodlanmıştır. Ayrıca deyimler mecazi, kültürel ve sabit kalıp kategorileri altında sınıflandırılmıştır. Nicel frekans analizleri ve ki-kare testleri, öğrencilerin yapay zekâya ilişkin yorumlarının nitel içerik analiziyle birleştirilmiştir. Bulgular, kontrol grubunun genel olarak anlam doğruluğunu yüksek düzeyde sağladığını; ancak mecaz anlam, kültürel ton ve üslubu büyük ölçüde düzleştirerek sistematik bir “deyim kaybı” ürettiğini göstermektedir. Buna karşılık deney grubunda, özellikle mecazi ve kültürel deyimlerde deyimsel eşdeğer kullanımının anlamlı biçimde arttığı, birebir çeviri ve yanlış/eksik çeviri oranlarının ise düştüğü; öğrencilerin YZ çıktısını düzenlerken mecazi anlam farkındalığı, risk yönetimi ve deyimsel yeterlik açısından daha gelişmiş bir profil sergilediği görülmüştür. Çalışma, çeviride yapay zeka kullanımı ve makine çevirisi sonrası düzenleme eğitiminin çeviri eğitimine katkısının, deyimsel anlam, mecazi anlam ve kültür aktarımını ilke temelli ve yansıtıcı biçimde yönetme becerisini belirgin biçimde güçlendirdiğini ileri sürmektedir.