Şehnaz Şişmanoğlu Şimşek
Bu makalede 1923 Türk-Yunan nüfus mübadelesi öncesinde Anadolu’da yaşayan ve Türkçe konuşan Anadolulu Ortodoks ahaliye mensup kişilerin (Karamanlıların) 19. yüzyıl sonunda Osmanlı’da gerçekleşen sosyal ve ekonomik dönüşümler neticesinde Balkan coğrafyasının en büyük şehirlerinden biri olan İstanbul’ a göç etmelerinin Yunan ve Arap harfli Türkçe edebî metinlerde nasıl temsil edildiğine odaklanılmıştır. Makalede öncelikle Anadolulu Ortodoksların edebiyatta ilk kez görünür oldukları Yunanca tiyatro oyunlarından söz edilmiştir. Bu ilk temsillerde Anadolulu karakterlerin Türkçe konuşmaları ve yaşam tarzları nedeniyle Rumlar/Yunanlar tarafından alay konusu oldukları görülmektedir. 1871-1923 arasında yayımlanmış Yunan ve Arap harfli Türkçe roman ve öykülerde ise İstanbul’a göç eden Anadolulu Ortodoksların göçmenlik deneyiminin, çok geniş bir literatür yaratamasa da İstanbul folklorunda ve edebiyatında unutulmaz bir “Karamanlı bakkal” tipini ortaya çıkardığı söylenebilir. 20. yüzyılın başlarına kadar Rum toplumu içerisinde Türkçe bilmelerinin sağladığı avantajla İstanbul esnaf sınıfı ve ticaret hayatının önemli bir bileşeni olmaları ve Müslüman mahalle halkıyla samimi ilişkiler kurmaları anlatılarda öne çıkan bir unsurdur. Bununla birlikte, Anadoluluların İstanbul’da tutunma gayretleri, ticaretteki kıvraklıkları ve özellikle de veresiyecilik gibi ticaret hayatındaki yeni uygulamaları, onların kimi zaman açıkgöz ve düzenbaz olarak temsil edilmelerine yol açmıştır.