Ümüt Akagündüz
Sanayileşmenin yeni olanakları bağlamında hızlanan emperyal politikalar, Batı’nın kendinden olmayan ülkeler üzerindeki ticari, siyasi ve ekonomik nüfuzunu 19. yüzyılda arttırmıştır. Bu nüfuzun farklı coğrafi, siyasi, toplumsal ve kültürel ortamlarda aynı sonucu vermediği aşikardır. Japon Modernleşmesinin içsel karakteri bugüne de yön vermeyi sürdüren yeni kategoriler ve temalar yaratmıştır. 1830-1860 yılları arasında merkezi imparatorlukları periferilerine çekmek isteyen ülkelerin izledikleri emperyal politikalar Japonya’yı da etkilemiştir. Batılılaşmanın Osmanlı Devleti’ne has boyutları merkeziyetçi, bürokratik, zihniyet dünyasını bölen deneyimler şekillendirirken Japonya’nın Batılılaşma deneyimi ise dünya gündemine kapitalist ekonomiyle kaynaşarak sanayileşen, militarist, yayılmacı yeni bir aktörü taşımıştır. Bu aktörün Batı karşısındaki başarıları pek çok ülkede olduğu gibi Osmanlı Devleti’nde de ilgiyle izlenmiştir. Meiji Restorasyonun 1870’lerde somutlaşmasıyla beraber Osmanlı’da bu ilginin ilk izleri görünürleşse de 1900’lerin başındaki Japon askerî zaferleri merakı arttırmıştır. Söz konusu merak, dönem arşivlerinde, dergilerinde, gazetelerinde, kitaplarında rahatlıkla takip edilebilmektedir. Bu merakın süreli yayınlara özgü olan kısmı irdelenebilecek zengin tema ve kategoriler içermektedir. Nitel araştırma yöntemi kullanılan bu makalede, bu merakın 1900-1918 yılları arasındaki karakterinin açığa çıkartılması amaçlanmaktadır. Dönem aydınlarının, Japon mucizesine gösterdikleri teveccüh Japonya’yı alakadar eden her konunun değerlendirildiği zengin bir birikim bırakmıştır. Bu birikimin ilerleme ve toplum kategorilerine odaklanan makalede, bugünkü Japonya algısının bize özgü tarihsel, düşünsel karakteri belirginleştirilecektir.