Yaşar Aldırmaz
Türkiye’nin Afrika ile ilişkileri 2000’li yıllardan itibaren hızla gelişmiş olmakla birlikte, bu ilişkinin tarihsel kökleri Osmanlı dönemine uzanmaktadır. Osmanlı döneminde halifelik ve deniz güvenliği ve bölgesel nüfuz kaygılarının bir arada şekillendirdiği kapsamlı bir idari yapılanma, Afrika’da geniş bir kurumsal varlık oluşturmuştur. Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte benimsenen Batıcı ulus-devlet kimliği bu mirası dış politika gündeminin dışına itmiş, Soğuk Savaş koşulları, NATO üyeliği ve dekolonizasyon süreci bu uzaklaşmayı kalıcı kılmıştır. Ancak 1998 Afrika’ya Açılım Eylem Planı Türkiye’nin Afrika politikasında kavramsal bir kırılma noktası oluşturmuştur. 2000’li yıllardan itibaren benimsenen merkez ülke kimliği, Osmanlı mirasını seçici biçimde yeniden yorumlayarak diplomatik temsil, ticaret, kalkınma iş birliği, eğitim ve savunma sanayii boyutlarını kapsayan çok araçlı bir etkileşim süreci başlatmıştır. Bu makale söz konusu süreci tarihsel-karşılaştırmalı nitel yöntemle, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, dönem basını ve resmî belgeleri sosyal inşacı kuramın kimlik-norm çerçevesinden inceleyerek ele almakta ve üç farklı kimlik tipinin Afrika’ya yönelik farklı normatif yönelimler ürettiğini ileri sürmektedir. Makalenin ulaştığı temel sonuç, Türkiye’nin Afrika politikasındaki kırılmaların maddi kapasite değişimlerinden ziyade devlet kimliğindeki yapısal dönüşümlerle belirlendiğidir. 2000 sonrası genişleme, kimlik temelli söylem ile stratejik araçsallaştırmanın eşzamanlı işlediği bir dış politika yönelimi olarak belirmiştir. Çalışma bu genişlemenin tamamlanmış bir norm içselleştirmesinden çok, kurumsallaşmış fakat hâlâ pekişme aşamasındaki bir normatif yeniden yönelim niteliği taşıdığını ortaya koymakta, uzun süreli uzaklaşmanın ürettiği uzmanlık eksikliği ve toplumsal mesafenin, bu pekişmenin yapısal sınırlarını oluşturduğu iddia edilmektedir