Şefahet Aliyev
Toplu göç olayları tarihin çeşitli dönemlerinde görülmüştür. İnsanların kitlesel olarak doğup büyüdüğü toprakları belirli sebeplerle mecbur kalarak terk etmesi, zaman zaman büyük trajedilere yol açmıştır. Rusya, Kafkasya bölgesini işgal ettikten sonra emperyalist nitelikli bir siyasi çizgi benimsemiş; bunu hayata geçirmek için bölge insanlarının, özellikle millî bilinci güçlü olan aydın kesimine uydurma suçlar isnat ederek onları ortadan kaldırmıştır. 20. yüzyılda Azerbaycan şiirinin önemli simalarından biri olan Hüseyin Arif, şiirlerinde sürekli olarak millî konular üzerinde durmuş ve bu temalar hiçbir zaman güncelliğini yitirmemiştir. Onun Azerbaycan şiirindeki kendine özgü çizgisi ve söylemlerinde “vatan” anlayışı, sade bir coğrafi mekândan ziyade; manevi değer, sevgi, vatanseverlik ve yeni nesillere millî kimlik aşılayan kutsal bir değerler sistemi olarak dile getirilmiştir. Bu açıdan bakıldığında Arif’in şiirlerinde, I. Dünya Savaşı’ndan sonra Ruslar tarafından başta Osmanlı toprakları olmak üzere çeşitli yerlerden getirilerek bölgeye yerleştirilen Ermenilerin uyguladığı sistemli baskılar sonucu kaybedilen vatan topraklarıyla birlikte Göyçe yurdunun büyüleyici tabiatı, insanlarının yaşam tarzı, gelenek ve görenekleri, millî değerleri ve tarihî fonksiyonu konu edilmiştir. Azerbaycan şiirinde Göyçe temasının sanatsal ifadesi, farklı şairlerin eserlerinde de kendine özgü poetik özellikler kazanmıştır. Bu bağlamda özellikle Hüseyin Arif’in şiir dünyası dikkat çekmektedir. Onun şiirlerinde Göyçe imgesi, doğma yurdun poetik bir sembolü olarak sunulmakta ve vatan hasreti teması, millî hafıza bağlamında derin bir sanatsal ifade bulmaktadır. Bununla birlikte MemmedHüseyin, Serraf Şiruye ve İsmihan Didergin’in şiirlerinde de Göyçe teması, farklı poetik biçimler ve duygusal tonlar aracılığıyla dile getirilmektedir. Sunulan bu makalede, adı geçen şairlerin şiirlerinde Göyçe ile ilgili vatan hasreti temasının düşünsel ve içeriksel özellikleri, poetik ifade araçları ve millî hafıza bağlamındaki anlamsal yükü, karşılaştırmalı-analitik bir yaklaşım çerçevesinde, Hüseyin Arif sanatı kapsamında incelenmektedir. Araştırmanın temel amacı, Göyçe temasının Azerbaycan şiirinde oluşum özelliklerini belirlemek ve bu temanın millî kimlik ile tarihsel hafıza arasındaki ilişkisini bilimsel açıdan değerlendirmektir.