Mustafa YALÇINKAYA
Öldükten sonra dünyaya geri dönmek şeklinde tanımlanan “rec’at” kavramı, köken itibariyle Câhiliye dönemi Araplarının ölümsüzlük arzusunun bir yansıması olarak değerlendirilebilecek kadim bir düşünceye dayanmaktadır. İnsanlık tarihi boyunca ebedî yaşama isteği, insanların düşünce dünyasının merkezinde etkin bir şekilde yer almış ve bu durum dinî tasavvurların şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamıştır. Farklı dönemlerde çeşitli şekillerde tezahür eden bu arzu, sistematik inanç yapılarının temelini oluşturmuştur; bu yapıların en dikkat çekici örneklerinden biri de şüphesiz rec’at inancıdır.Şîa perspektifinde rec’at kavramı; kıyametten önce seçkin bir grubun dünyaya toplu halde geri dönmesini ifade etmekle birlikte, gaybetteki imamın zuhuruna dair "mehdî" inancını da içermektedir. Geniş bir zaviyeden bakıldığında bu inancın; mesîh, mehdî, tenâsüh ve reenkarnasyon gibi ölümsüzlük fikrinden beslenen pek çok kavramı da karşıladığını söyleyebiliriz. Ancak İmâmiyye Şîa’sı özelinde rec’at, onları diğer Şiî oluşumlardan ayıran temel bir akide olarak öne çıkmaktadır. İmâmiyye’ye göre rec’at, inanılması zarûrî bir esastır; bu inancı kabul etmemek, mezhebin inanç dairesinden çıkmakla eşdeğer görülmektedir.Rec’at akidesinin temel motivasyonu ilâhî adaletin gerçekleşmesidir. İnanışa göre kıyamet kopmadan önce, tarihteki zalimler ve mazlumlar dirilerek bir hesaplaşma yaşayacaklardır; zira mazlumun hakkını dünyada bizzat alması, adaletin tecellisi olarak kabul edilmiştir. Bu istisnai diriliş genel manada değil, sadece iman ve küfürde ileri gitmiş kişileri kapsayacaktır. Bu süreç, Hz. Ali ile başlayarak on iki imamın cismanî olarak dünyaya dönüşüyle gerçekleşecektir. Kur’an ve Sünnet temelli delillerle desteklenen bu inanç, geçmiş ümmetlerdeki benzer mûcizevî dirilişlerin Hz. Muhammed’in ümmetinde de meydana geleceği teziyle meşrulaştırılmıştır. Tarihsel süreçte Gâliyye fırkaları rec’ati tenâsüh inancına evirerek farklı bir boyuta taşırken, Zeydiyye Şîa’sı genel hatlarıyla İmâmiyye ile benzer görüşler paylaşmış olmakla birlikte bünyesindeki bazı kolların bu inancı kabul etmediği görülmektedir.