Aslıhan BALCI, Sema Küskü
Mimarlık faaliyetleri, dönemin teknik olanakları ile ilişkili olmakla birlikte; yapılı çevrenin inşası ve biçimlenmesi, büyük ölçüde toplumun sosyo-ekonomik koşulları tarafından belirlenir. Bu bağlamda kentlerdeki imar faaliyetleri, o kentte yaşayan topluluğun sosyal ve ekonomik yapısını yansıtan önemli göstergeler olarak değerlendirilebilir. İmar faaliyetlerinin merkezinde yer alan banilerin kimlikleri ve inşa tercihleri ise içinde bulundukları topluluğun algılanışı ile sosyal statüsünün etkilerini yansıtır.Bu çalışma, Osmanlı döneminde İzmir tarihi kent merkezinde imar faaliyetlerinde bulunan kadınları ele alarak, bu kadınların yapılı çevrenin biçimlenmesindeki etkilerinin boyutlarını irdelemektedir. Üç yüz yıllık (17., 18. ve 19.yüzyıllar) bir dönemi kapsayan inceleme, tespit edilen 35 kadın tarafından kurulan vakıflar ve gerçekleştirilen mimari etkinlikler doğrultusunda kurgulanmıştır. Metodolojik olarak, afetler ve istimlaklar nedeniyle kaybolan yapı stoku, Vakfiyeler ve Şer'iyye Sicilleri aracılığıyla kronolojik olarak değerlendirilmiş; yapılar Çarşı–Geçiş–Mahalle şeklindeki mekânsal sınıflandırma çerçevesinde yeniden konumlandırılmıştır. İncelemeler, İzmir’deki kadın bani profilinin büyük ölçüde yerel ayanlar ile ticaret ailelerinin ekonomik gücü doğrultusunda şekillendiğini göstermektedir.