Ayşe Zamaci
Bu çalışma II. Meşrutiyet’in ilanından sonra Edirne vilayetinde kurulan Tamim-i Lisan-ı Osmanî Cemiyeti (Edirne Şubesi), Edirne Osmanlı Cemiyet-i Hayriyesi, Rumeli Muhacirin-i İslamiye Cemiyeti (Edirne Kulübü) ve Ortaköy Fukaraperver Cemiyet-i Hayriyesi isimli yerel örgütlenmeleri ele almaktadır. Amacımız bu cemiyetlerin kimler tarafından ve ne maksatla kurulduklarını belirleyip faaliyetleri hakkında bilgi vermektir. Ardından cemiyetleri karşılaştırmalı bir analize tabi tutarak benzer ve farklı yönlerini ortaya koymaktır. Aynı zamanda Edirne’deki diğer cemiyetlerle birlikte değerlendirerek şehirdeki örgütlü yapıların temel özelliklerini belirleyebilmektir. Çalışma kapsamında ağırlıklı olarak yerel basın ve sınırlı sayıda arşiv belgesi kullanılmıştır. Bunun temel sebebi yerel basında cemiyet faaliyetlerinin sıklıkla yer almasına karşılık arşivde yeterince veri bulunmayışıdır. Çalışma sonunda, sözü edilen cemiyetlerin faaliyetlerinin eğitim ve yardım sahalarında yoğunlaştığına dair verilere ulaşılmıştır. Cemiyetlerin asker, sivil ve göçmen gruplarına çeşitli yardımlar temin ettikleri ve eğitim alanında faaliyette bulundukları anlaşılmıştır. Cemiyetleşme faaliyetlerinin Edirne’de toplumsal bağların kuvvetlenmesi ve dinamik bir sosyal yapının oluşmasına ciddi katkı sağladıkları ortaya çıkmıştır.