Okan Büyüktapu
Pojega Sancağı’nın kuruluşu ve erken dönem idari yapısı, Osmanlı İmparatorluğu’nun Orta Avrupa’daki yayılma stratejilerini ve sınır bölgelerindeki idari organizasyonunu anlamak açısından önemli bir örnek teşkil etmektedir. Bu bağlamda çalışma 1538 yılında Slavonya bölgesinde kurulan Pojega’nın kuruluş öncesi kısa tarihini, fetih sonrası oluşturulan idari kimliğini ve erken dönem sosyo-ekonomik yapısını kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Araştırmada tahrir defterleri, ruus defterleri, maliyeden müdevver defterler, mühimme defterleri ve müteferrik diğer birincil kaynaklar temel alınmış, ayrıca konu üzerine yazılan ikincil literatürden de derinlemesine istifade edilmiştir. Pojega Sancağı’nın 1540 tarihli ilk tahrir defterinden elde edilen verilere göre sancak Pojega, Brod ve Gorjan olmak üzere üç kazadan oluşmakta olup kazada toplam 2.127 vergi mükellefi hane kayıtlıdır ve bölgede henüz yerleşik bir Müslüman nüfus oluşmamıştır. Çalışma ayrıca idari yapılanma süreçleri ve Osmanlı bölgede uyguladıkları fetih sonrası iskân politikaları hakkında da yeni bilgiler sunmaktadır. Özellikle bölgede tatbik edilen vergilendirme kolaylıkları ve darü’l-harbden gelen reayaya tanınan vergi muafiyetleri gibi bulgular, Osmanlı idari pragmatizminin somut örneklerini göstermektedir. Çalışmanın bulgularından biri de tarihyazımında üzerine tam bir görüş birliği sağlanamayan Livâ-i Ösek meselesine açıklık getirilmesidir. Nihayet Türkçe literatürde henüz yeterince araştırılmamış bir konu olan Pojega hakkındaki bu makalenin hem sancak tarihi araştırmalarına hem de Slavonya bölgesindeki Osmanlı dönemine ilişkin çalışmalara bir başlangıç noktası oluşturarak yeni yayınları teşvik etmesi umulmaktadır.