Gözde Somel
Bu makale, 1941 yılı sonu, 1942 yılı başında Türkiye’nin tarafsızlık hukuku çerçevesinde yaşanan Sovyetler Birliği’ne ait “Krasnıy Vodoley” adlı geminin ve mürettebatının iade sürecini konu almaktadır. SSCB’nin Deniz Ateşe yardımcısı Kaptan A. A. Mihalyov tarafından kaleme alınan 2 Nisan 1942 tarihli rapor hem diplomatik hem de yerel idari uygulamaları bir arada gösteren nadir bir örnektir. Belge, Türk yetkililerinin “enterne” edilen Sovyet gemisi ve personeliyle ilgili karar süreçlerini, Ankara’daki Sovyet Elçiliği (Büyükelçi S. A. Vinogradov dönemi) ile yerel komutanlık (Sinop) arasındaki etkileşimi ve gemi personelinin bireysel tercihlerini ayrıntılarıyla ortaya koyar.Makale, “Krasnıy Vodoley” vakasını bir mikro-tarih olarak ele alarak, Türkiye’nin tarafsızlık politikalarının savaş hukukundan ziyade diplomatik müzakere ve yerel pratikler üzerinden şekillendiğini savunmaktadır. Aynı zamanda, mürettebatın bir bölümünün SSCB’ye dönmeyi reddetmesi, “enterne edilmiş asker” statüsünü “siyasi mülteci” kavramına yaklaştırarak tarafsızlık hukukunun sınırlarını tartışmaya açar.Bu çalışma, RGVA arşivindeki Mihaylov raporunu, dönemin Türk-Sovyet diplomatik ilişkileri ve Karadeniz savaş coğrafyasıyla ilişkilendirerek, enterne rejiminin hem hukukî hem de siyasal boyutlarını yeniden yorumlamayı amaçlar.