Yıldız Deveci Bozkuş, Aysenur Keskin
Dilde sadeleşme çalışmalarının tarihsel arka planı özellikle de 10. yüzyıldan itibaren görülmeye başlanmıştır. Özellikle İslamiyet’in etkisiyle Arapça ve Farsçanın Türk dili üzerinde artan etkisi zamanla daha belirgin hâle gelmiştir. Bu süreç beraberinde dildeki karışıklıkla birlikte halk ile aydın zümre arasında bazı ayrılıkların ortaya çıkmasına da neden olmuştur. Türk dili üzerinde yabancı dillerin etkisi konusu tarihin çoğu döneminde dikkat çekmiş ve farklı dönemlerde farklı düzeylerde de olsa pek çok kez dile getirilmiştir. Bu sorun Cumhuriyetin ilanından sonra 12 Temmuz 1932’de Türk Dili Tetkik Cemiyetinin kurulmasıyla, resmî hüviyetini kazanarak çözülmüştür. Bu doğrultuda Dil Kurultayları düzenlenmiş, yurt içinden ve yurt dışından çok sayıda aydın söz konusu kurultaylara katılmıştır. Bu isimler arasında Türk Dil Kurumu başuzmanı Agop Dilaçar (Martayan) da yer almaktadır. Bu çalışma kapsamında dil bilimci Agop Dilaçar’ın Türk diliyle ilgili yürütülen çalışmalara sağladığı katkılar ele alınacaktır. Ayrıca Türk Dil Devrimi’nin oluşum ve kurumsallaşma sürecinde farklı etnik ve kültürel kökenlerden gelen entelektüellerin katkılarının, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan çokkültürlü entelektüel miras, kültürel etkileşim ve görece çoğulcu toplumsal yapı bağlamında değerlendirilmesi öngörülmektedir. Böylece, Dil Devrimi üzerinden Osmanlı İmparatorluğu’nda temelleri atılan hoşgörü kültürünün hem imparatorluk döneminde hem de modern Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinde ve sonrasında da devam ettiği ortaya konulacaktır.