Guliza ASSAN
Türk dillerinin biçimbilimsel yapısı, kök ve ek ilişkisine dayalı zengin bir türetim sistemine sahiptir. Bu sistemde ekler, kelime türetme ve anlam genişletme süreçlerinde temel bir rol oynar. Kazak Türkçesi de bu açıdan oldukça üretken bir dildir ve özellikle yapım ekleri aracılığıyla yeni kavramların, isimlerin ve sıfatların oluşturulmasında dikkat çekici bir çeşitlilik gösterir. Bu eklerden biri olan -şaq / -şek biçimi, Kazak Türkçesinde isimden isim ve fiilden isim türetme işlevleriyle ilişkilendirilen yapılardan biridir. Ancak bu durum, tek bir yapım ekinin hem isim hem de fiil köklerine doğrudan geldiği anlamına gelmemektedir. Söz konusu biçim, tarihsel süreçte kökenleri farklı olan yapım eklerinin geçirdiği ses ve biçim değişmeleri sonucunda biçimsel olarak örtüşmesiyle ortaya çıkmış bir görünüm arz etmektedir. Bu biçimsel örtüşmenin ne zaman ve hangi koşullarda gerçekleştiği ise mevcut veriler ışığında tam olarak bilinmemektedir. Kazak Türkçesinde -şaq / -şek eki, tarihî Türk dillerinden günümüze ulaşmış; biçimsel varyantlarıyla birlikte farklı anlam katmanları kazanmıştır. Ekin bazı kullanımlarında küçültme, sevgiyle hitap etme, kişilik özelliği bildirme, organ adları, hastalık adları ve eşya adları gibi anlam değerleri görülür. Bu konu, Kazak Türkçesinin biçimbilimsel sistemi açısından önemli ve güncel bir araştırma alanıdır. Çünkü Türkoloji literatüründe -şaq / -şek ekine dair kapsamlı bir inceleme bulunmamaktadır. Mevcut çalışmalar genellikle genel morfoloji sınıflandırmalarıyla sınırlı kalmış; bu ekin biçimsel gelişimi ve anlamsal yönleri ayrıntılı biçimde ele alınmamıştır. Dolayısıyla bu ekin ayrı bir araştırma konusu olarak değerlendirilmesi, hem Kazak Türkçesi hem de genel Türk dili araştırmaları açısından önemli bir katkı sağlayacaktır. Bu çalışmanın amacı, Kazak Türkçesinde -şaq / -şek ekinin biçimsel ve anlamsal özelliklerini ortaya koymak; ekin türetme gücünü ve dildeki kullanım alanlarını sözlük verileri temelinde incelemektir. Çalışmada her bir işlev için örnekler verilmiş; elde edilen veriler doğrultusunda ekin çağdaş Kazak Türkçesindeki yeri betimleyici bir yaklaşımla değerlendirilmiştir.