Abdullah Özdemir, Hatice Erol
Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde 1998–2023 döneminde sektörler arası üretim ilişkilerinin yapısal dönüşümünü analiz etmeyi ve bu dönüşümün üretim, katma değer, istihdam ve dışa bağımlılık dinamikleri üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan 1998, 2002, 2012 ve 2023 yıllarına ait girdi-çıktı tabloları kullanılarak doğrudan ara girdi katsayıları, Leontief ters matrisi ile normalize ileri ve geri bağlantı katsayıları hesaplanmış; ayrıca katma değer oranı, istihdam payı ve ithalata bağımlılık göstergeleri dokuz ana sektör itibarıyla karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Seçilen dönemler, Türkiye ekonomisinin istikrar öncesi yapısından kriz sonrası yeniden yapılanma sürecine, küresel kriz sonrası büyüme dinamiklerinden güncel makroekonomik kırılganlıklara uzanan farklı yapısal evreleri temsil etmektedir.Elde edilen bulgular, imalat sektörünün tüm dönemlerde yüksek geri bağlantı katsayısıyla ekonomideki merkezi rolünü koruduğunu göstermektedir. Enerji sektörünün özellikle 2012 sonrasında artan çarpan etkisiyle öne çıktığı ve 2023 itibarıyla en yüksek geri bağlantı katsayısına ulaştığı tespit edilmiştir. Kilit sektör sayısındaki artış, sektörler arası bütünleşmenin derinleştiğine işaret ederken; ulaştırma ve ticaret sektörlerinin ileri bağlantı etkileri bakımından belirleyici role sahip olduğu görülmektedir. Buna karşılık, imalat ve madencilik sektörlerindeki yüksek ithal ara girdi kullanımı, üretim yapısının dışa bağımlı niteliğini ve cari açık sorununu sürdürdüğünü ortaya koymaktadır. Ayrıca, üretim ve katma değerde sanayinin ağırlığı devam ederken istihdamın hizmet sektörlerinde yoğunlaşması, yapısal dönüşümün asimetrik bir karakter sergilediğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, çok dönemli bir perspektifle Türkiye ekonomisinin dönüşümünü küresel değer zincirleri bağlamında değerlendirerek literatüre bütüncül bir katkı sunmaktadır.