Orhan Engin, Azize İnan, Elif Peker
İnsan bilişsel süreçlerinden olan; öğrenme, akıl yürütme, anlamlandırma, karar verme ve problem çözme gibi yetkinliklerinin, sayısal ve algoritmik modeller aracılığıyla yeniden üretme faaliyeti olarak tanımlanan Yapay zekâ, son yıllara gündelik yaşantımızsa sıkça konuştuğumuz bir kavram haline gelmiştir. Araştırmada, Yapay zekânın farklı sektörlerdeki dönüştürücü rolü ve bu teknolojinin sorumlu bir şekilde yönetilmesi için, ISO/IEC 42001:2023 Yapay Zekâ (YZ) yönetim sistemi analiz edilmiştir. Öncelikli olarak, yapay zekânın, faydaları, zararları, dünya ülkelerinin yapay zekâ kullanımları ve yapay zekâ türleri olan Dar Yapay Zekâ (DYZ) ve Üretken Yapay Zekâ (ÜYZ) ele alınmıştır. Ayrıca üretken yapay zekânın; eğitimde, insan kaynakları yönetiminde ve sağlıkta kullanımı ile ilgili literatürde yapılan çalışmalar incelenmiştir. YZ’nin ahlaki boyutu ve etiği ile etkili yönetişim için kritik unsurlar vurgulanmıştır. ISO/IEC 42001’in kuruluşlara yapay zekâ yönetim sistemlerini planlama, uygulama, sürdürme ve sürekli iyileştirme süreçlerinde rehberlik ettiği, insan merkezli yönetişim, veri güvenliği, etik ilkeler ve risk temelli yaklaşım sayesinde güvenilir ve sürdürülebilir yapay zekâ uygulamalarının temelini oluşturduğu tespit edilmiştir. Araştırmada, ISO/IEC 42001, Yapay Zekâ Yönetim Sistemleri ve YZ’nin genel uygulamaları ile ilgili son yıllarda literatürde yapılan çalışmalar özetlenmiştir. Yapay zekâ ekosisteminin güvenli, etik ve sürdürülebilir gelişimi için ISO/IEC 42001 standardının uygulanması ve küresel iş birliğinin önemi vurgulanarak önerilerde bulunulmuştur.