Mehmet Emin GÜZEL
Arap dil biliminde lafız-anlam ilişkisini inceleyen vaz‘ ilmi, Hicri 8. yüzyılda Adudüddin el-Îcî öncülüğünde müstakil bir disipline dönüşmüştür. Îcî’nin (ö. 756/1355) risalesi, bu alanda köklü bir telif geleneğinin başlamasına öncülük etmiş, eser üzerine çok sayıda şerh yazılmıştır. Ayrıca, konuların daha kolay ezberlenmesini sağlamak amacıyla manzum eserler de telif edilmiştir. Bu çalışma, vaz‘ ilminde kaleme alınan manzumeleri tanıtmayı ve Ebüssuûd el-Kevâkibî’nin (ö. 1137/1725) ed-Dürretü’l-behiyye adlı manzumesini literatüre kazandırmayı amaçlamaktadır. Çalışma, tarihsel metin analizi, karşılaştırmalı tahlil ve edisyon kritik yöntemlerini harmanlayan nitel bir araştırmadır. Araştırma kapsamında ilk olarak vaz‘ ilmi alanında kaleme alınan manzum eserlerin tespiti için ilgili literatür ve katalog taraması yapılmıştır. Bu bağlamda, öncelikle tespit edilen on yedi adet vaz‘ manzumesi tanıtılmış; ardından Kevâkibî’nin hayatı hakkında bilgi verilerek ona ait manzume içerik yönünden tahlil edilmiştir. Esere ait başka nüsha tespit edilemediğinden tahkik yapılamamış; çalışma, mevcut tek yazma nüsha üzerinden transkripsiyonlu neşir yöntemiyle literatüre kazandırılmıştır. Araştırma sonucunda, vaz‘ ilmindeki nazm faaliyetlerinin erken dönemde başladığı ve büyük oranda Îcî’nin er-Risâletü’l-vaz‘iyye’sini esas aldığı anlaşılmıştır. Ancak bu manzumelerin büyük kısmının henüz tahkik edilmediği görülmüştür. Ayrıca Kevâkibî’nin Îcî’nin risalesindeki konuları sadece nazmetmekle yetinmediği, Îcî sonrası vaz‘ literatüründe öne çıkan dilin kökeni gibi bazı ek konulara da yer verdiği tespit edilmiştir.