Mustafa Şengil
Bu çalışma, Yahudilikte kipa (yarmulke) ile İslam’da sarık ve takke kullanımını, dinî normatiflik düzeyi, teolojik gerekçeler, tarihsel gelişimler ve kimlik inşasındaki rolleri açısından karşılaştırmalı olarak incelemeyi hedeflemektedir. Araştırmada, söz konusu pratiklerin inananlar nezdindeki sembolik anlamını ve zaman içerisindeki dönüşümünü analiz etmek amacıyla fenomenolojik ve tarihsel-karşılaştırmalı yöntemler birlikte kullanılmıştır. Çalışmanın temel iddiası, Yahudilikte kipanın özellikle Ortodoks gelenekte zamanla normatif bir sembole ve kamusal alanda vazgeçilmez bir dinî kimlik göstergesine dönüşmesine karşın İslam’da sarık ve takkenin hiçbir dönemde bağlayıcı bir ibadet normu haline gelmediği, aksine sünnet, örf ve kültürel pratikler çerçevesinde değerlendirildiğidir. Yahudi hukukunda kipa, Tanrı’nın mutlak hâkimiyetinin sürekli bir hatırlatıcısı olarak halahik bir derinlik kazanmış ve minhag (yerleşik gelenek) üzerinden bağlayıcılık kazanmıştır. Buna mukabil İslam geleneğinde sarık ve takke, Kur’an’da bağlayıcı bir hükme konu olmamış, fıkıh literatüründe ise ibadetin geçerlilik şartı olarak değil, daha çok takva, huşu ve vakar gibi ahlâkî tutumlarla ilişkilendirilen İslamileşmiş kültürel unsurlar olarak varlık göstermiştir. Çalışmada ayrıca, modern dönemde kipanın politik ve ideolojik bir kimlik beyanına evrilen çok katmanlı yapısı ile İslam’daki benzer uygulamaların toplumsal algıdaki yeri karşılaştırmalı olarak tartışılmıştır. Sonuç olarak, her iki gelenekte de baş örtme pratiği tevazu ve Tanrı’ya hürmetin ortak sembolü olsa da bu nesnelere yüklenen normatif değerlerin ve toplumsal işlevlerin birbirinden köklü biçimde ayrıştığı saptanmıştır.