Yusuf Kabahasanoğlu, Gülüşan Göçen
Amaç: Bu araştırmanın amacı, dinî yönelim ile psikolojik dayanıklılık arasındaki ilişkide cesaret erdeminin aracılık rolünü incelemektir. Dinî yönelim, yaşamın zorluklarını anlamlandırmada manevi bir dayanak sunarken; psikolojik dayanıklılık, stresli olaylar karşısında kendini toparlayabilme kapasitesini ifade eder. Değerleri savunarak harekete geçmeyi sağlayan cesaretin, bu iki değişken arasında köprü kuracağı öngörülmüştür. Bu çalışma, din psikolojisi ve pozitif psikolojiyi erdem temelli yaklaşımla buluşturarak literatüre özgün bir katkı sunmayı hedeflemektedir.Yöntem: Bu çalışma, nicel araştırma yöntemi ve ilişkisel tarama modeli kullanılarak Şubat–Eylül 2022 tarihleri arasında yürütülmüştür. Evreni, Türkiye’de yaşayan 18-50 yaş arası yetişkin bireyler oluşturmakta; örneklemi ise Ankara ve İstanbul’da yaşayan 549 kişi (189 erkek, 360 kadın; X̄= 31) temsil etmektedir. Veriler; Kişisel Bilgi Formu, Yeniden Yapılandırılmış Dinî Yönelim Ölçeği, Cesaret Ölçeği ve Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği aracılığıyla çevrim içi ve basılı form kullanılarak toplanmıştır. Analizlerde bağımsız örneklem t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon, regresyon ve Hayes Process Macro analizleri kullanılmıştır.Bulgular: Araştırma bulguları, dinî yönelim, cesaret ve psikolojik dayanıklılık değişkenleri arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu ortaya koymaktadır. Korelasyon analizleri incelendiğinde, içsel dinî yönelim ile psikolojik dayanıklılık arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=,257; p<,001). Bu bulgu, içselleştirilmiş bir dinî yönelimin bireylere yaşamın zorlukları karşısında anlam, umut ve manevi güç sağlayarak psikolojik dayanıklılığı artırdığını göstermektedir. Benzer şekilde, içsel dinî yönelim ile cesaret arasında da pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=,195; p<,001). Dışsal dinî yönelim ile psikolojik dayanıklılık arasında da pozitif ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=,186; p<,001). Buna karşın, dışsal dinî yönelim ile cesaret arasında korelasyon düzeyinde anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (r=,065; p>,001). Araştırmada en güçlü ilişkinin ise cesaret ile psikolojik dayanıklılık arasında olduğu görülmüştür (r=,418; p<,001). Regresyon analizleri, korelasyon bulgularını büyük ölçüde desteklemektedir. İçsel dinî yönelimin psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisi pozitif ve anlamlı bulunmuş (β=,257; p<,001) ve bu değişkenin psikolojik dayanıklılıktaki toplam varyansın %6,4’ünü açıkladığı belirlenmiştir. Benzer biçimde, içsel dinî yönelimin cesaret üzerinde de anlamlı ve pozitif bir yordayıcı etkisi olduğu saptanmıştır (β=,206; p<,001). Bu sonuç, içsel dinî yönelimin bireyleri değer temelli davranışlara yönelterek cesaret duygusunu beslediğine işaret etmektedir. Dışsal dinî yönelimin psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisi de pozitif ve anlamlı olmakla birlikte, bu etkinin içsel dinî yönelime kıyasla daha düşük düzeyde olduğu görülmüştür (β=,186; p<,001). Öte yandan, dışsal dinî yönelimin cesaret üzerindeki yordayıcı etkisinin, beklenilenin aksine, içsel dinî yönelime göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir (β=,237; p<,001). Son olarak, cesaretin psikolojik dayanıklılığı yordama gücü diğer değişkenlere kıyasla daha yüksek bulunmuş (β=,441; p<,001) ve cesaretin psikolojik dayanıklılıktaki varyansın %19,3’ünü açıkladığı tespit edilmiştir. Aracılık analizi sonuçları ise cesaretin, içsel dinî yönelim ile psikolojik dayanıklılık arasındaki ilişkide kısmi aracı rol üstlendiğini göstermektedir. Bu bulgu, dinî yönelimin psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisinin bir bölümünün cesaret üzerinden dolaylı olarak gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Dışsal dinî yönelim modelinde ise cesaretin aracı rolü istatistiksel olarak anlamlı bulunmamış; bootstrap güven aralığı alt ve üst sınır değerlerinin aynı yönde olmaması nedeniyle bu dinî yönelim türünde cesaretin dolaylı bir etki yaratmadığı saptanmıştır.Sonuç: Araştırmanın sonucuna göre cesaret erdemi, kişinin psikolojik dayanıklılığını güçlendiren temel bir içsel kaynak olarak öne çıkmaktadır. Cesaret, kişinin inanç, değer ve amaçlarını eyleme dönüştürme kapasitesini artırarak, belirsizlik ve zorluklar karşısında kararlılıkla hareket etmesini sağlar. Bu yönüyle cesaret, dinî yönelimin kişide oluşturduğu anlam, umut ve güven duygularını davranışsal düzeye taşıyan bir köprü işlevi görmektedir. Sonuçlar, kişinin güçlü yanlarının inanç sistemlerinin eyleme dönüştürülmesini sağlayan karakter güçlerinden beslendiğini göstermektedir. Bu doğrultuda bulgular güncel psikoloji literatüründeki travma sonrası büyüme, anlam arayışı ve pozitif başa çıkma yaklaşımlarıyla uyumludur. Genel olarak değerlendirildiğinde, bu çalışma cesareti, kişinin psikolojik dayanıklılığını güçlendiren ve dindarlığın etkisini somutlaştıran temel bir erdem olarak konumlandırmaktadır.