Lâm Trần, Phượng Nguyễn
Giám sát kiểm toán tại Liên minh châu Âu (EU) vận hành trong một bối cảnh đặc thù là vừa có khung pháp lý chung, vừa tồn tại khác biệt đáng kể giữa các quốc gia thành viên về thể chế, nguồn lực và thực hành thanh tra. Những khác biệt này đặc biệt nhạy cảm đối với kiểm toán các đơn vị có lợi ích công chúng, nơi kiểm toán được kỳ vọng duy trì niềm tin thị trường vốn và hỗ trợ trách nhiệm giải trình của hệ thống báo cáo tài chính. Trên nền tảng cải cách năm 2014, EU tăng cường yêu cầu đối với kiểm toán đơn vị có lợi ích công chúng và thúc đẩy hợp tác giám sát, nhưng mức độ hội tụ thực hành giữa các cơ quan giám sát quốc gia vẫn chưa đồng đều (European Parliament & Council of the European Union, 2014a, 2014b; Accountancy Europe, 2025). Nghiên cứu này sử dụng phương pháp tổng quan phân tích định tính dựa trên phân tích tài liệu, tập trung hệ thống hóa cơ chế vận hành, cơ chế tác động và các đánh đổi của ba đòn bẩy điều phối nổi bật trong hệ sinh thái giám sát kiểm toán đối với kiểm toán đơn vị có lợi ích công chúng tại EU: sử dụng Chuẩn mực kiểm toán quốc tế như chuẩn tham chiếu trong thanh tra, minh bạch kết quả thanh tra và chế tài, và giám sát dựa trên rủi ro kết hợp rà soát theo chuyên đề (Accountancy Europe, 2025; CEAOB, 2018). Trên cơ sở đối chiếu với khuôn khổ hiện hành tại Việt Nam theo Luật Kiểm toán độc lập và các quy định về kiểm toán đối với đơn vị có lợi ích công chúng, nghiên cứu đề xuất các khuyến nghị theo nguyên tắc thích nghi bối cảnh, tập trung vào ba nội dung chính; đó là làm rõ chuẩn tham chiếu phục vụ thanh tra, thiết kế minh bạch theo hướng có cấu trúc và phân tầng và phát triển giám sát dựa trên rủi ro gắn với rà soát theo chuyên đề, đồng thời duy trì bảo đảm thủ tục và năng lực thực thi (Quốc hội, 2011; Bộ Tài chính, 2013, 2014; Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, 2025a, 2025b).