Ahmet KIRKAN, İbrahim BİNGÖL
Metaforê mergî mîyanê edebîyatî de şekilanê cîyayan reyde ameyo erjnayene. Her zanistê ke însanî ya têkildarê merg sey babetêk qebûl kerdo û derheqê mahîyetê mergî de xebate kerda. Problemo bingeyîn yê na xebate, mîyanê metinanê edebîyatê klasîk yê Zazakî de sey metaforêko tesewufî erjnayişê mefhûmî mergî yo. Mîyanê metinanê tesewufî de merg çar rengan û merheleyan ser ra pênas bîyo. Nê tesnîfî de rengê sey sipe, sîyah, sûre û kesk şuxulîyayê ke nê rengî bi rêz rîyazet û pakbîyayiş, sebir û tehemul, mucadeleyê nefisî, fexr û tewekulî îfade kenê. Sayeyê nê şiroveyan merg, nîhayetêko bîyolojîkî ra vejîyayo û sey bedilîyayişê nefsî û tekamulo manewî ameyo pênaskerdene. Amaco bingeyin yê na xebate zî, mergo ke tesewuf de çar rengan ser ra îzah bîyo goreyê metinanê edebîyatê klasîkî etudkerdiş o. Xebate, mefhûmê mergî ke metinanê tesewufî de ameyo îzahkerdene, bi metinanê klasîkan yê Zazakî reyde eleqedar kerdişî ya wendişêko înterdîsîplener pêşnîyaz keno. Mefhûmê tesewufî ziwananê sey Erebî, Tirkî û Farisî de zaf rey ameyê analîzkerdene, labelê metinanê Zazakî de nê tewir analîzê sembolîkî û metafîzîkî zaf kêmî mendê heta tew çinî yê. Xebate de metodê senînîye ameyo bikarardene û teknîkê sey metin-merkezîye, teswîrkar û şirovekar ameyê şuxulîyayene. Kontekstê tarîxî û kulturî reyde, metinê edebîyatê klasîkî ke goreyê çar rengê mergî weçînîyayê wendişêko zafastin reyde erjîyayê. Ehemîyetê xebate metinanê edebîyatê klasîkî rasteka ontolojik û metafîzîkî de analîzkerdişî ra yeno. Labelê na xebate taye metinanê dîyarkerdeyan reyde sînorkerdê ya û teşmil nêbena; teknîkê şirovekerdişî zî eslê xo de subjektîf o.