Elşad Quliyev
Alimerdan Bey Topçubaşı, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin kurucularından biri olmasının yanı sıra, Kafkas halklarının siyasi birliği fikrinin de önemli savunucularındandır. Ancak mevcut literatürde Topçubaşı’nın biyografisi ve siyasi faaliyetleri çeşitli yönleriyle incelenmiş olmakla birlikte, onun “Kafkas Birliği” politikası bütüncül bir şekilde ele alınmamıştır. Bu çalışma, Alimerdan Topçubaşı’nın Kafkasya’da siyasi birlik fikrine ilişkin görüşlerini, bu doğrultuda yürüttüğü diplomatik faaliyetleri ve söz konusu politikanın tarihsel bağlamını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel sorusu, Topçubaşı’nın Kafkas Birliği fikrini hangi siyasi ve tarihsel koşullar içinde geliştirdiği ve bu fikri hayata geçirmek için hangi araçları kullandığıdır. Çalışma, tarihsel yöntem çerçevesinde Gürcistan, Türkiye ve Azerbaycan arşivlerinde bulunan belgeler, dönemin basın materyalleri ve ilgili araştırma eserlerinin analizi üzerine kurulmuştur. Yapılan inceleme, Topçubaşı’nın Kafkasya’da barış ve istikrarın sağlanmasını, bölge halklarının siyasi iş birliği ve konfederatif bir yapı içinde birleşmesiyle mümkün gördüğünü ortaya koymaktadır. Ayrıca onun bu düşünceyi yalnızca teorik düzeyde savunmakla kalmayıp, diplomatik girişimler, uluslararası konferanslar ve siyasi temaslar yoluyla pratikte de gerçekleştirmeye çalıştığı tespit edilmiştir. Bu çalışma, Alimerdan Bey Topçubaşı’nın Kafkas Birliği fikrine ilişkin görüşlerini ve faaliyetlerini arşiv belgeleri ve dönemin basını ışığında bütüncül biçimde ele alarak literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.